Φροντιστές ανθρώπων με άνοια SOS κατάθλιψη

Γράφει ο Νίκος Σχορετσανίτης

Κλινικός Ψυχολόγος στο Συμβουλευτικό Σταθμό Τήνου

Τα επιστημονικά δεδομένα γύρω από το ζήτημα των φροντιστών των ατόμων που πάσχουν από άνοια είναι σαφή: πάνω από το 80% των φροντιστών είναι επιρρεπείς σε υψηλά επίπεδα στρες, παρουσιάζουν 3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν από κατάθλιψη και κάνουν αυξημένη χρήση ψυχοτρόπων φαρμάκων.

Οι πρακτικές συμβουλές που μπορεί κάποιος να δώσει στους φροντιστές ατόμων με άνοια είναι λίγο πολύ γνωστές: αναζήτηση υποστηρικτικού περιβάλλοντος, οργάνωση, εξασφάλιση χρόνου για τις δικές του ανάγκες και προτεραιότητες.

Στην προτροπή μας ωστόσο προς τους φροντιστές να ρίξουν το βλέμμα τους στον ίδιο τους τον εαυτό κάποιες φορές ακούμε: «είναι η μητέρα μου/ο πατέρας μου δεν μπορώ να την/τον αφήσω», ή ακόμα «δεν θέλω να πουν ότι δεν πρόσεξα την μητέρα μου/τον πατέρα μου», ξεχνώντας πολλές φορές ότι φροντίζοντας μόνο πρώτα τον εαυτό του κανείς είναι ικανός να φροντίσει τον οποιοδήποτε άλλο.

Γιατί όμως αυτή η δυστοκία; Οι φροντιστές συχνά αναγάγουν τη φροντίδα του προσώπου που νοσεί σε αποστολή ζωής, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται σε έναν αποκλειστικό ρόλο, να εγκλωβίζονται σε ένα χρέος προς τον φροντιζόμενο που έχει χαρακτήρα προστακτικό.

Ο ηλικιωμένος λοιπόν νοσεί, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως η ιστορία μας μαζί του έχει διεγραφεί. Τα συναισθήματα που έχουμε προς τον δικό μας άνθρωπο δεν μεταλλάσσονται εξαιτίας της ασθένειας. Μαζί με συναισθήματα αγάπης και στοργής, σίγουρα (και αυτό είναι κάτι που αφορά όλους) ενυπάρχουν και συναισθήματα θυμού, αμφιθυμίας, αδικίας απέναντι σε αυτά τα πρόσωπα που είναι τα πιο δικά μας. Και στη βάση αυτή λοιπόν, είναι εύλογο ότι όσο πιο δύσκολη ήταν η προηγούμενη σχέση του φροντιζόμενου με τον φροντιστή τόσο περισσότερο ο φροντιστής στέκεται έκθετος μπροστά σε συναισθήματα κατάθλιψης (Παγοροπούλου, 2000). Ακόμη δε περισσότερο, όσο πιο δύσκολη είναι η προηγούμενη σχέση τόσο περισσότερο ο φροντιστής θα νιώθει υποχρεωμένος να αφιερωθεί στο νοσούντα, στην προσπάθεια του να επανορθώσει μονομερώς τη σχέση τους. Αυτό γίνεται κάποιες φορές ακόμη πιο έκδηλο μετά τον θάνατο του φροντιζόμενου προσώπου. Βλέπουμε τότε συχνά τους φροντιστές να βιώνουν μια κατάσταση όχι απλώς πένθους αλλά μελαγχολίας. Βρισκόμαστε ακριβώς σε αυτό που ο ιδρυτής της ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόυντ έγραφε το 1915 στο κείμενο του Πένθος και Μελαγχολία: «το φυσιολογικό πένθος μπορεί να ολισθήσει προς ένα πένθος παθολογικό….καθώς το άτομο διαθέτει αμφιθυμικά και αντίρροπα συναισθήματα προς τον απωλεσθέν πρόσωπο». Ας σκεφτούμε λοιπόν τώρα πόσο πιθανό και λογικό είναι για έναν φροντιστή, και δη για έναν φροντιστή «εγκλωβισμένο» ας μας επιτραπεί η έκφραση, να έχει αμφιθυμικά συναισθήματα προς τον φροντιζόμενο, ο οποίος του έχει κάνει για αρκετό καιρό τη ζωή του πολύ δύσκολη. Μάλλον αρκετά! Γι’ αυτό και η κατάθλιψη στους φροντιστές ανθρώπων με άνοια είναι τόσο συχνή.

Ο Συμβουλευτικός Σταθμός για την Άνοια στη Τήνο λειτουργεί στο Κέντρο Υγείας και υποδέχεται τους φροντιστές των ατόμων που πάσχουν από άνοια σε ομάδα ψυχοεκπαιδευτικού χαρακτήρα ή/και σε ατομική συμβουλευτική/ψυχοθεραπεία (ΤΗΛ: 6948374958 – 228402201). Κλείνοντας ας κρατήσουμε αυτό που είχε πει ο Νίκος Καζαντζάκης για το χρέος προς τους προγόνους : « ……το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει».